Ο θρίαμβος των Σοβιετικών επί των ΗΠΑ στον τελικό των Ολυμπιακών Αγώνων του 1972 ήταν στημένος από την KGB, που χρησιμοποίησε τον διαιτητή Αραμπατζιάν απειλώντας τον, εν γνώσει της CIA! Αλήθεια ή ψέματα;
Αυτή η θεωρία, που εντάσσει τον τελικό του Μονάχου στο γενικότερο ψυχροπολεμικό κλίμα εκείνης της εποχής και τον ατέρμονο ανταγωνισμό των μυστικών υπηρεσιών των δύο υπερδυνάμεων ΗΠΑ και ΕΣΣΔ, είδε το φως της δημοσιότητας τούτες τις μέρες μέσα από την εφημερίδα USA Today. Την υπογράφει ο Μπράιαν Τουόχι, ο οποίος συστήνεται ως «ο κορυφαίος αθλητικός συνομωσιολόγος της Αμερικής και σκεπτικιστής όσον αφορά το τι λένε οι παράγοντες του αθλητισμού στους φιλάθλους». Ο Τουόχι επικαλείται e-mail που έλαβε από έναν πράκτορα της CIA, ο οποίος μόλις είχε αποσυρθεί. Πριν όμως αναλύσει τη διάσταση την οποία δίνει το mail, αναφέρει τα γεγονότα και όσα τέλος πάντως είναι ήδη γνωστά για τον περίφημο αυτό τελικό.
Το δραματικό φινάλε
Τρία δευτερόλεπτα πριν από τη λήξη του τελικού ο Νταγκ Κόλινς με την πρώτη εύστοχη βολή ισοφάρισε για τις ΗΠΑ (49-49). Ο κόουτς των Σοβιετικών, Βλαντιμίρ Κοντράσιν, κάλεσε τάιμ άουτ, το οποίο όμως, βάσει των κανονισμών έπρεπε να το πάρει μετά τη δεύτερη βολή. Ο Κόλινς ευστόχησε και στη δεύτερη δίνοντας το προβάδισμα στους Αμερικανούς (50-49), η κόρνα της γραμματείας λέγεται ότι ήχησε, όμως οι διαιτητές δεν έδωσαν το τάιμ άουτ. Οι Σοβιετικοί προσπάθησαν να κάνουν γρήγορα την επαναφορά, αλλά ο βοηθός προπονητή της ομάδας, Σεργκέι Μπάσκιν, μπήκε μέσα στο παρκέ ζητώντας με κραυγές το τάιμ άουτ!
Μετά από διαβούλευση οι δύο διαιτητές έδωσαν τελικά το τάιμ άουτ. Μετά την ολοκλήρωσή του ο Εντέσκο προσπάθησε να επαναφέρει την μπάλα με μακρινή πάσα, όμως ο πανύψηλος Αμερικανός σέντερ Τομ ΜακΜίλεν βρέθηκε μπροστά του και τον δυσκόλεψε τόσο πολύ, ώστε αναγκάστηκε να την δώσει δίπλα του στον Παουλάουσκας. Ο χρόνος κύλησε, οι Σοβιετικοί δεν πρόλαβαν να σουτάρουν, η γραμματεία σήμανε το τέλος του αγώνα, οι Αμερικανοί άρχισαν να πανηγυρίζουν την κατάκτηση του χρυσού μεταλλίου, όμως αίφνης διαπιστώθηκε ότι το χρονόμετρο είχε χαλάσει και πριν από την επαναφορά έδειχνε πως απέμεναν 50 δευτερόλεπτα!
Νέα διαβούλευση στο κέντρο του γηπέδου από τους δύο διαιτητές, που αποφάσισαν πως η τελευταία φάση έπρεπε να χαρακτηριστεί ως μη γενόμενη και να επαναληφθεί, αφού διορθωθεί το χρονόμετρο! Εν τέλει η τρίτη φορά αποδείχθηκε φαρμακερή. Ο Εντέσκο επανέφερε την μπάλα με μακρινή πάσα προς τον Αλεξάντερ Μπέλοφ, που με ένα άνετο λέι απ χάρισε τη νίκη και το χρυσό μετάλλιο στους Σοβιετικούς! Ήταν η πρώτη ήττα των Αμερικανών σε ολυμπιακό τουρνουά.
Ο ρόλος του Ουίλιαμ Τζόουνς
Πολλοί είναι εκείνοι που υποστηρίζουν ότι καθοριστικό ρόλο στην έκβαση του τελικού έπαιξε η στάση του γενικού γραμματέα και εκ των συνιδρυτών της FIBA, Ουίλιαμ Τζόουνς. Εκείνη την εποχή ο Ουαλός παράγοντας ήταν κάτι περισσότερο από κορυφαίο διοικητικό στέλεχος της παγκόσμιας ομοσπονδίας. Ήταν κατά κυριολεξία ο ισχυρός άνδρας του μπάσκετ, τουλάχιστον του ευρωπαϊκού. Και ως τέτοιος δεν έβλεπε με καθόλου καλό μάτι την κυριαρχία των Αμερικανών στα ολυμπιακά τουρνουά. Πίστευε ότι με τις συνεχείς νίκες τους οι Αμερικανοί αδυνάτιζαν το κίνητρο που είχαν οι Ευρωπαίοι για να επιδιώξουν την ανάπτυξη του αθλήματος στη «γηραιά ήπειρο». Και γι’ αυτό, όπως ισχυρίζονται κάποιοι, επιθυμούσε διακαώς να δοθεί ένα τέλος στην αμερικανική κυριαρχία.
Κάποιοι άλλοι τον κατηγόρησαν ότι μεταχειρίστηκε προνομιακά τους Σοβιετικούς. Ισχυρίζονται μάλιστα ότι πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1972 είχε λάβει από αυτούς κάποια δώρα ως αντάλλαγμα για την εύνοιά του. Σε κάθε περίπτωση, όλο αυτό το παρασκήνιο μπορεί να αποτελέσει μια καλή ερμηνεία για τη στάση του στον τελικό.
Όταν ο βοηθός προπονητής των Σοβιετικών μπήκε μέσα στο παρκέ και διέκοψε το παιχνίδι μετά τις βολές του Κόλινς, ο Τζόουνς εθεάθη να κατεβαίνει τρέχοντας από την εξέδρα, όπου καθόταν, προς το τραπέζι της γραμματείας και με τα τρία δάχτυλα του υψωμένα στον αέρα να φωνάζει στα γερμανικά απευθυνόμενος στα μέλη της γραμματείας: «Τρία δευτερόλεπτα»! Υπέδειξε έτσι, παρότι δεν είχε δικαιοδοσία, τον χρόνο που έπρεπε να παιχτεί για να τελειώσει ο αγώνας.
Αρχικά ο Τζόουνς αρνήθηκε ότι είχε κάνει τέτοια υπόδειξη, όταν όμως στη συνέχεια εμφανίστηκε μπροστά του αυτόπτης μάρτυρας που βεβαίωνε για το αντίθετο, το παραδέχθηκε. Κατόπιν τούτου οι Αμερικανοί κατέθεσαν ένσταση στη FIBA κατά του κύρους του αγώνα.
Ποια τύχη μπορούσε να έχει αυτή η ένσταση από τη στιγμή που ο Ουίλιαμ Τζόουνς ήταν ο απόλυτος κυρίαρχος της FIBA; Όπως αποδείχθηκε καμία. Η επιτροπή που επρόκειτο να την εκδικάσει αποτελείτο από τρεις εκπροσώπους χωρών από το ανατολικό μπλοκ (ένας Κουβανός, ένας Πολωνός και ο πρόεδρος, Φέρεντς Χεπ, που ήταν Ούγγρος και στενός συνεργάτης του Τζόουνς) και δύο χωρών από το δυτικό μπλοκ (Ιταλία, Πουέρτο Ρίκο).
Ως εκ τούτου και με δεδομένο ότι το ψυχροπολεμικό κλίμα της εποχής δεν επέτρεπε… παρεκκλίσεις, η ένσταση απορρίφθηκε με ψήφους 3-2. Παρ’ όλο που την είχε υποστηρίξει ο ίδιος ο πρόεδρος της ολυμπιακής επιτροπής των ΗΠΑ, W.K. Σάμερς! Το ενδιαφέρον μάλιστα είναι πως έκτοτε ούτε η FIBA αλλά ούτε και η ΔΟΕ δέχθηκαν να ασχοληθούν ξανά με αυτή την υπόθεση, παρότι οι Αμερικανοί προσπάθησαν να δώσουν κάποια συνέχεια.
Οι μυστικές υπηρεσίες και ο Αραμπατζιάν
Όλα τούτα είναι περισσότερο ή λιγότερο γνωστά. Σε αυτό το σημείο, όμως, έρχεται ο πληροφοριοδότης του Τουόχι για να δώσει μια άλλη διάσταση στον επεισοδιακό τελικό του Μονάχου. Ο πρώην πράκτορας υποστηρίζει, λοιπόν, πως η CIA είχε τότε βάσιμες πληροφορίες ότι ο πρώτος διαιτητής του τελικού, ο Βούλγαρος Αρτένικ Αραμπατζιάν, ήταν στημένος!
Πρόκειται για έναν ισχυρισμό που προκαλεί σοκ. Διότι ο Αραμπατζιάν δεν είναι όποιος κι όποιος, αλλά μια σπουδαία προσωπικότητα του ευρωπαϊκού μπάσκετ. Υπήρξε ένας από τους καλύτερους Βούλγαρους διεθνείς καλαθοσφαιριστές τη δεκαετία του ’50, ενώ όταν σταμάτησε το μπάσκετ, αναδείχθηκε σε μια από τις κορυφαίες σφυρίχτρες στην Ευρώπη. Διηύθυνε αγώνες σε τρία ολυμπιακά τουρνουά, δύο Μουντομπάσκετ και έξι Ευρωμπάσκετ, ενώ το 2009 του απονεμήθηκε μια θέση στο Hall of Fame της FIBA.
Είχε τη φήμη του αδιάφθορου και δυσκολεύεται κανείς να πιστέψει ότι «στήθηκε», όμως ο πρώην πράκτορας της CIA έχει την εξήγηση. Πριν από τον τελικό η σοβιετική μυστική υπηρεσία πληροφοριών, η διαβόητη KGB, τον απείλησε ευθέως ότι θα απήγαγε και θα δολοφονούσε τα μέλη της οικογένειάς του, αν η Σοβιετική Ένωση δεν κέρδιζε!
Οι αποφάσεις που «προδίδουν» στήσιμο
Μετά από μια τόσο σοβαρή καταγγελία ο τρόπος με τον οποίο συμπεριφέρθηκε στον τελικό ο Αραμπατζιάν αποκτά ξεχωριστό ενδιαφέρον. Ο Τουχόι τον ερεύνησε και διαπίστωσε τα εξής:
Α) Στα τελευταία 3’.30’’ του αγώνα σφυρίχθηκαν συνολικά επτά φάουλ, πέντε σε βάρος των ΗΠΑ και μόλις δύο σε βάρος της ΕΣΣΔ. Από αυτά ο Βούλγαρος σφύριξε τα τέσσερα, όλα ήταν σε βάρος των Αμερικανών και οδήγησαν τους Σοβιετικούς στη γραμμή των βολών για εύκολους πόντους!
Β) Παρόλο που ο Ουίλιαμ Τζόουνς υπεδείκνυε μαινόμενος ότι απέμεναν τρία δευτερόλεπτα για τη λήξη του αγώνα, εκείνος που έπρεπε βάσει του κανονισμού να πάρει την τελική απόφαση ήταν ο πρώτος διαιτητής. Δηλαδή ο Αραμπατζιάν. Και την πήρε αποδεχόμενος αυτό που ζητούσε ο Τζόουνς.
Γ) Η αλλαγή που έκανε ο Σοβιετικός προπονητής βάζοντας τον Εντέσκο να κάνει την επαναφορά της μπάλας ήταν αντικανονική. Παρ’ όλα αυτά ο Αραμπατζιάν έκανε τα στραβά μάτια, την επέτρεψε και τελικά ο Εντέσκο βρήκε τον Μπέλοφ κι αυτός πέτυχε το νικητήριο καλάθι.
Δ) Τη δεύτερη φορά που έγινε η επαναφορά της μπάλας ο πανύψηλος ΜακΜίλαν είχε εμποδίσει τον Εντέσκο και οι Σοβιετικοί δεν είχαν καταφέρει να σουτάρουν, άσχετα αν μετά η φάση χαρακτηρίστηκε ως μη γενόμενη, επειδή «κόλλησε» το χρονόμετρο, και αποφασίστηκε ότι έπρεπε να επαναληφθεί. Όταν οι ομάδες παρατάχθηκαν ξανά στο γήπεδο, ο Αραμπατζιάν είπε στον ΜακΜίλαν να φύγει μακριά από τον Εντέσκο, διότι η παρουσία του τόσο κοντά στη βασική γραμμή ήταν αντικανονική! Ο ΜακΜίλαν έφυγε κι ο Εντέσκο βρήκε το χώρο που χρειαζόταν για να κάνει την μακρινή πάσα στον Μπέλοφ!
Ε) Στην εκδίκαση της ένστασης των Αμερικανών παρέστη και ο δεύτερος διαιτητής της αναμέτρησης, ο Βραζιλιάνος Ρενάτο Ριγκέτο, ο οποίος μάλιστα κατέθεσε την άποψή του ότι ο τελικός ολοκληρώθηκε με αντικανονικό τρόπο (λέγεται ότι δεν υπέγραψε καν το φύλλο αγώνα!) στηρίζοντας τα επιχειρήματα της ολυμπιακής επιτροπής των ΗΠΑ. Ο Αραμπατζιάν δεν κλήθηκε καν να καταθέσει! Δεν ζητήθηκε από κανέναν η άποψή του, παρόλο που διαδραμάτισε κομβικό ρόλο στα γεγονότα.
Ο Μπράιαν Τουόχι προσπάθησε να επικοινωνήσει με τον Αρτένικ Αραμπατζιάν για να ζητήσει, έστω και μετά από τόσα χρόνια, την άποψή του, όμως δεν τα κατάφερε. Προσπάθησε επίσης να ζητήσει από τη CIA έγγραφα που πιθανώς σχετίζονται με την υπόθεση, όμως συνάντηση κι εκεί απροθυμία για συνεργασία και τελικώς άκρη δεν βρήκε. Συνεπώς όλη αυτή η ιστορία δεν μπορεί να είναι τίποτα άλλο για την ώρα παρά μια συναρπαστική θεωρία συνομωσίας. Μέχρι αποδείξεως του εναντίου…
